Zo rijk en allesverpletterend, de biografie van de Groningse schrijver Nanne Tepper, is een klap voor je kop. Biograaf Lodewijk Verduin levert een veelzijdige biografie van een schrijver die aan zijn talent ten onder ging.
Niets leek een schitterende literaire loopbaan in de weg te staan toen Nanne Tepper in 1995 debuteerde met de roman De eeuwige jachtvelden. Mizzi van der Pluijm is de uitgever degene die Tepper in de jaren ’90 in het vizier kreeg, als een blok viel voor zijn werk en het lange tijd heeft uitgegeven bij Contact.
Zijn debuut De eeuwige jachtvelden is te lezen als een even schitterende als wrange ode aan Oost-Groningen. Een prachtig liefdesverhaal bovendien – over de liefde tussen een broer en een zus. Achteraf wordt dit debuut wel gezien als meteen zijn beste werk.
Het kreeg meteen de Anton Wachter Prijs voor het beste debuut. De tweede roman, de Vaders van de gedachte werd kort daarop genomineerd voor meteen maar de Librisprijs. Later verscheen nog het hilarische De avonturen van Hillebillie Veen – een spinoff van De eeuwige jachtvelden.
Zo rijk en allesverpletterend
Het oeuvre van Tepper (Zo rijk en allesverpletterend) zou beperkt blijven. Niet alleen door zijn voortijdige dood. Ver daarvoor bloedde zijn schrijverschap al dood. Tepper leed aan zware depressies en aanverwante klachten. Hij werkte door aan zijn romans, maar het kon hem niet meer bekoren.
Het niveau van zijn debuut evenaarde hij naar zijn eigen smaak niet meer. Er kwam nog maar weinig uit zijn handen. Zijn uitgever zag het aan, maar stond natuurlijk ook machteloos. Tepper dook diep in de muziek, publiceerde nog wel over hiphop en schreef brieven – duizenden brieven aan vrienden, vijanden, collega’s en bewonderaars. In 2012 maakte Tepper een einde aan zijn leven.
Hilarische anekdotes
Die brieven vormen een belangrijke bouwsteen in Zo rijk en allesverpletterend. Lodewijk Verduin citeert gelukkig rijkelijk uit die brieven. Het zijn soms boze brieven, soms ontzettend grappige brieven met hilarische anekdotes. Daarmee komt een schrijversbiograaf natuurlijk meteen op glad ijs: wat is waar en waar heeft de schrijver de werkelijkheid naar zijn hand gezet? Nanne was er niet vies van om een flinke scheut fantasie aan zijn verhalen toe te voegen, maar Verduin heeft dat al snel door en houdt op veel plekken een slag om de arm en laat zien waar de verhalen van Tepper inconsistent zijn.
De brieven zijn niet zijn enige bron: hij sprak uitgebreid met veel hoofd- en bijfiguren in het leven van Nanne. Daarbij analyseert hij het werk van Tepper nogal grondig. Hij zet het af tegen andere literatuur en tegen het leven van Nanne. Zo legt hij bloot hoe De eeuwige jachtvelden en De avonturen van Hillebillie Veen zijn ontsproten aan zijn jeugd in de Veenkolonieën, aan de vrijwel ongeneeslijke liefde voor een ongrijpbaar meisje die uitmondt in een regelrechte obsessie, aan zijn drang om te schrijven en te publiceren en zich te meten met de grote schrijvers in de wereldliteratuur. Aan ambitie geen gebrek.
Verduin houdt overduidelijk veel van het werk van Nanne Tepper. Hij permitteert zich hier en daar Tepperiaanse verteltechnieken. ‘Kijk daar is ze al’ schrijft hij bij wijze van cliffhanger vlak voordat hij in een nieuw hoofdstuk de grote jeugdliefde van Tepper introduceert.
Hij houdt tegelijkertijd enige afstand van de persoon Tepper, zo lijkt het. Hij beschrijft wat er is gebeurd en oordeelt niet. Zo lees je in deze biografie hoe Tepper op het eind van zijn leven zijn trouwste schrijversvriend van zich afschopt – het gaat op dat moment erg slecht met Nanne. Verduin laat deze vriend erop reflecteren en gaat verder met zijn verhaal.
Heldenrol
Heldenrol in de marge van deze biografie is trouwens voor de ouders van Nanne. Die zien het streven van hun zoon aan, zijn bepaald geen artifarty types, maar nuchtere Groningers. Maar ze kopen een elektrische schrijfmachine voor hun zoon en later een huis, waar hij (in een erg gelukkige periode) De eeuwige jachtvelden schrijft, met dit geweldige einde: ‘En ik hang voor dat dakraam en ik zie de avond over de velden en de zon die achter de einder dooft en er spoelt iets warms door dat wat van mij over is en dood zal ik wel niet meer gaan en als ik door het dakraam vloei en de avonden van altijd ruik, zie ik in mijn hoofd mijn oude vriend Zonnebloem die mij bij een elleboog pakt en zegt: Mien beste kerel, waist nog wel…‘
En wat doen Nannes ouders? Die gaan op een zachte namiddag naar uitgerekend de plek waar dit fragment zich afspeelt en strooien de as uit over de velden die erachter liggen. Uit dit gebaar blijkt hoeveel zijn ouders van Nanne houden en uit het feit dat Verduin met deze scène zijn biografie besluit laat zien dat de biograaf de schrijver heeft begrepen.
